By
ความอ้วนในสุนัขคือโรคเรื้อรังที่บั่นทอนอายุขัย และความตะกละส่วนหนึ่งมาจากยีน POMC และ DENND1B ที่ทำให้สวิตช์อิ่มในสมองพร่อง แต่ข่าวดีคือวินัยของเจ้าของเอาชนะยีนอ้วนได้!
เห็นน้องหมาตัวกลม ๆ ขาสั้น เดินต้วมเตี้ยม เรามักมองว่าน่ารักน่ากอดใช่ไหมคะ และเวลาน้องทำตาละห้อยขอขนม ความรักของเราก็มักออกมาในรูป "เทอาหารเพิ่ม" แต่ในทางการแพทย์ยุคใหม่ ความอ้วนในสุนัข (Canine Obesity) ถูกจัดเป็น "โรคเรื้อรัง" ที่บั่นทอนอายุขัยอย่างน่ากลัว และล่าสุดวิทยาศาสตร์ค้นพบว่ากลไกความอ้วนในลาบราดอร์ยังไขปริศนาโรคอ้วนในคนได้ด้วย บทความนี้จะพาเจาะลึกตั้งแต่ระดับยีนไปจนถึงการจัดการน้ำหนักอย่างถูกวิธีค่ะ
เจ้าของหลายคนรู้สึกผิดว่า "เลี้ยงไม่ดีหรือเปล่า ทำไมอ้วนเอา ๆ ทั้งที่กินเท่าตัวอื่น?" ความจริงคือสุนัขหลายตัวเกิดมาพร้อม "ความบกพร่องของระบบควบคุมความอิ่ม" ค่ะ
นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์พบว่า ลาบราดอร์ และแฟลต-โค้ต รีทรีฟเวอร์ มักมีการกลายพันธุ์ของ ยีน POMC ซึ่งควบคุมการส่งสัญญาณความอิ่มในสมอง (Leptin-Melanocortin Signaling) ทำให้รู้สึกหิวตลอดเวลา ตะกละ และเผาผลาญพื้นฐานต่ำกว่าปกติ (GOdogs, University of Cambridge)
งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Science ศึกษาจีโนม (GWAS) ในลาบราดอร์ตัวเต็มวัย 241 ตัว พบว่า สุนัขที่มี ยีน DENND1B กลายพันธุ์ 1 อัลลีล จะมีไขมันในร่างกายสูงขึ้นราว 7–8% และยีนนี้ยังสัมพันธ์กับดัชนีมวลกาย (BMI) ในคนจากคลังข้อมูล UK Biobank ด้วย กลไกคือยีนนี้เร่งให้ตัวรับสัญญาณอิ่ม MC4R ในสมองถูกดึงกลับเข้าเซลล์เร็วเกินไป ทำให้สมองไม่ได้รับสัญญาณว่า "อิ่ม" (Wallis et al., Science, 2025)
ข้อมูลจากศูนย์สุขภาพสุนัขไรนีย์ มหาวิทยาลัยคอร์เนล ระบุว่าสุนัขที่น้ำหนักเกินตลอดชีวิตมี อายุขัยสั้นลงเฉลี่ยถึง 2.5 ปี และเสี่ยงโรคแทรกซ้อน (Cornell Riney Canine Health Center) ได้แก่ โรคข้อต่อและกระดูกอักเสบ (ไขมันกดทับผิวข้อทุกวัน), โรคระบบทางเดินหายใจและเสี่ยงฮีทสโตรก (ไขมันเบียดหลอดลม), และโรคเบาหวาน/มะเร็ง (จากการอักเสบเรื้อรังระดับต่ำ)
อย่าตัดสินจากตัวเลขบนตาชั่งอย่างเดียว เพราะโครงสร้างต่างกัน ให้ใช้การมองและคลำด้วยระบบ BCS (คะแนน 1–9 โดย 4–5 คือสมส่วน) (Association for Pet Obesity Prevention)
มองจากด้านบน: ต้องเห็น "เอว" คอดชัดคล้ายนาฬิกาทราย ถ้าตรงทื่อเป็นทรงกระบอก = อ้วน
มองจากด้านข้าง: ช่วงท้องต้องยกขึ้น ไม่ห้อยขนานพื้น
คลำซี่โครง: ลูบเบา ๆ แล้วสัมผัสซี่โครงได้โดยมีไขมันบาง ๆ = หุ่นดี ถ้าเจอแต่ไขมันหนา = อ้วน
สิ่งที่น่าประทับใจที่สุดจากงานใน Science คือการพิสูจน์ว่า แม้สุนัขจะมีความเสี่ยงทางพันธุกรรมสูง (High Polygenic Risk) แต่หากเจ้าของควบคุมอาหารและออกกำลังกายอย่างเข้มงวด สุนัขตัวนั้นก็ จะไม่เป็นโรคอ้วน ยีนอ้วนจะแผลงฤทธิ์ได้ก็ต่อเมื่อเจ้าของตามใจเท่านั้น (Wallis et al., Science, 2025) นี่คือ 4 เสาหลักในการจัดการน้ำหนัก:
ห้ามลดอาหารเดิมลงครึ่งหนึ่งดื้อ ๆ (เพราะจะขาดสารอาหาร) ให้เปลี่ยนเป็นสูตรลดน้ำหนักที่พลังงานต่ำ ไขมันน้อย แต่เพิ่มไฟเบอร์และโปรตีนคุณภาพสูง เพื่อให้อิ่มนานและรักษามวลกล้ามเนื้อ
พลังงานจากขนมทั้งวันห้ามเกิน 10% ของพลังงานที่ควรได้รับ เปลี่ยนขนมแปรรูปเป็นผักผลไม้พลังงานต่ำ เช่น แครอทต้มหั่นเต๋า หรือแอปเปิล (ไม่เอาเมล็ด)
สุนัขอ้วนมีข้อต่อบอบช้ำอยู่แล้ว ให้เดินจูงช้า ๆ สม่ำเสมอ ครั้งละ 15–20 นาที หรือว่ายน้ำ/เดินลู่ใต้น้ำ ที่ลดแรงกดข้อต่อได้ 60–70% อ่านต่อที่ การออกกำลังกายแรงกระแทกต่ำ
อัตราที่ปลอดภัยคือลดสัปดาห์ละ 1–2% ของน้ำหนักเริ่มต้น (เช่น หมา 30 กก. ลดสัปดาห์ละ 0.3–0.6 กก.) ต้องใจเย็นและมีวินัย
ความรักที่แท้จริงไม่ใช่การตามใจด้วยของกินทุกครั้งที่น้องทำตาละห้อยค่ะ เพราะสมองของเขาถูกยีนล็อกมาให้หิวตลอดเวลาอยู่แล้ว หน้าที่ของเราคือปกป้องสุขภาพของเขา การมอบร่างกายที่เบาสบายและข้อต่อที่ไร้ความเจ็บปวดคือของขวัญที่ล้ำค่าที่สุด หากอยากวางแผนลดน้ำหนักที่เหมาะกับน้องเป็นรายตัว ปรึกษาสัตวแพทย์หรือทีม Geneus Pet ได้เลยนะคะ
1. ทำไมหมาบางตัวถึงอ้วนง่ายทั้งที่กินเท่าตัวอื่น?
มีส่วนจริงค่ะ งานวิจัยพบว่าลาบราดอร์มักมีการกลายพันธุ์ของยีน POMC และ DENND1B ที่ทำให้สมองไม่ได้รับสัญญาณความอิ่ม จึงหิวตลอดเวลา แต่วินัยของเจ้าของเอาชนะยีนได้
2. ลดน้ำหนักสุนัขสัปดาห์ละเท่าไหร่จึงปลอดภัย?
อัตราที่ปลอดภัยคือลดสัปดาห์ละ 1–2% ของน้ำหนักเริ่มต้น เช่น หมาหนัก 30 กก. ควรลดสัปดาห์ละ 0.3–0.6 กก. การลดเร็วเกินไปเสี่ยงต่อมวลกล้ามเนื้อและตับ
3. ถ้าหมามียีนอ้วน แปลว่าคุมไม่ได้เลยใช่ไหม?
ได้ค่ะ งานในวารสาร Science พิสูจน์แล้วว่าแม้สุนัขจะมียีนเสี่ยงสูง แต่หากเจ้าของคุมอาหารและพาออกกำลังกายอย่างเข้มงวด สุนัขก็จะไม่เป็นโรคอ้วน
