ยีนสีขน & ลายของสุนัข: ไขความลับสีขนน้องหมา

สรุปประเด็นสำคัญใน 1 นาที

• สีขนและลายของสุนัขถูกกำหนดด้วย ยีนหลายตัวทำงานร่วมกัน ไม่ใช่ยีนเดียว
• เม็ดสีหลักมีแค่ 2 ชนิด คือ eumelanin (ดำ/น้ำตาล) และ pheomelanin (แดง/เหลือง)
• ยีนอย่าง MC1R, ASIP, KIT, MITF ควบคุมว่าเม็ดสีจะออกมาแบบไหนและตรงไหน
• การตรวจ DNA บอกสีขนที่ลูกสุนัขอาจมี และยีนแฝงที่พ่อแม่พกอยู่ได้

ทำไมลูกสุนัขครอกเดียวกันถึงมีสีขนต่างกันได้? ทำไมหมาสองตัวสีน้ำตาลผสมกันแล้วได้ลูกสีดำ? คำตอบอยู่ในพันธุกรรมของสีขนค่ะ หมอจะพาทุกคนไปเข้าใจเรื่องนี้แบบง่าย ๆ กัน

เม็ดสีพื้นฐานมีแค่สองชนิด

แม้สุนัขจะมีสีขนหลากหลายมาก แต่จริง ๆ แล้วเกิดจากเม็ดสีเพียง 2 ชนิดค่ะ คือ eumelanin ที่ให้สีดำหรือน้ำตาล และ pheomelanin ที่ให้สีแดง ส้ม หรือเหลือง การที่สุนัขมีสีต่าง ๆ มากมายเกิดจากยีนที่ควบคุมว่าจะผลิตเม็ดสีไหน มากแค่ไหน และไปไว้ตรงไหนบนตัว

ยีนหลักที่ควบคุมสีขน

จริงๆแล้วมียีนหลายตัวทำงานประสานกันค่ะ

1. MC1R (locus E) ควบคุมว่าจะให้สร้างสีดำหรือสีแดง โดยมีการระบุอัลลีลหลายแบบ เช่น melanistic mask, grizzle และ recessive red (Honkanen et al., Animal Genetics, 2024)
2. ASIP (locus A) ควบคุมลวดลายแบบ agouti เช่น สีแบบ sable ที่มีโคนสีสว่างและปลายสีเข้ม หรือ tan point ที่มีแต้มหรือจุดสีเข้มในบางตำแหน่ง ซึ่งงานวิจัยพบว่าบางสายพันธุ์อาจมีอัลลีลมากกว่าสองแบบในยีนนี้ (Dreger et al., Genes, 2020)
3. KIT และ MITF เกี่ยวกับลายขาวและจุดด่าง โดยตำแหน่ง MITF ควบคุมการอพยพของเซลล์เม็ดสีระหว่างการพัฒนาตัวอ่อน (Baranowska Körberg et al., PLoS ONE, 2014) ความหลากหลายของสีขนจึงเกิดจากการผสมผสานของยีนเหล่านี้ คล้ายกับการผสมสีบนจานสีค่ะ

ทำไมลูกครอกเดียวกันสีต่างกัน?

เพราะลูกสุนัขแต่ละตัวได้รับยีนผสมจากพ่อและแม่ในชุดที่ต่างกัน บางตัวอาจได้ยีนเด่นที่แสดงสีหนึ่ง ขณะที่อีกตัวได้ยีนด้อยที่ซ่อนอยู่มาครบคู่จึงแสดงอีกสี นี่คือเหตุผลที่พ่อแม่สีหนึ่งอาจให้ลูกอีกสีได้ค่ะ หากสนใจเรื่องการถ่ายทอดลักษณะ อ่านต่อได้ที่บทความ การตรวจ DNA ยืนยันสายพันธุ์สุนัข

การตรวจ DNA สีขนมีประโยชน์อย่างไร?

สำหรับผู้เพาะพันธุ์ การตรวจ DNA สีขนช่วย คาดการณ์สีของลูกสุนัข และรู้ว่าพ่อแม่พกยีนแฝงอะไรบ้าง นอกจากนี้บางสีหรือลายยังสัมพันธ์กับสุขภาพ เช่น ยีน merle (เกิดจาก SINE insertion ในยีน PMEL/SILV) ที่ถ้าได้มาครบคู่ (double merle) มีงานวิจัยทางสัตวแพทย์พบว่าสัมพันธ์กับ ภาวะหูหนวกและความผิดปกติของการมองเห็น อย่างมีนัยสำคัญ (Strain et al., J Vet Intern Med, 2009) การตรวจยีนจึงช่วยวางแผนการผสมพันธุ์อย่างมีความรับผิดชอบค่ะ เชื่อมโยงกับเรื่อง โรคพันธุกรรมในสุนัขแต่ละสายพันธุ์

ข้อคิดทิ้งท้ายจากหมอ

สีขนของน้องหมาไม่ได้เป็นแค่เรื่องความสวยงาม แต่เป็นหน้าต่างเล็ก ๆ ที่ให้เราเข้าใจพันธุกรรมของพวกเขาค่ะ โดยเฉพาะผู้ที่วางแผนเพาะพันธุ์ การรู้ข้อมูลยีนช่วยให้ตัดสินใจได้อย่างรอบคอบและใส่ใจสุขภาพของลูกสุนัข หากสนใจตรวจ DNA ให้น้อง ปรึกษาทีม Geneus Pet ได้เลยนะคะ

แหล่งอ้างอิง (References)

1. Honkanen L, et al. Canine coat color E locus updates: a new MC1R variant and a proposed update to the E locus dominance hierarchy. Animal Genetics. 2024. Wiley Online Library
2. Anderson H, et al. Comprehensive genetic testing reveals an ancient MC1R mutation associated with partial recessive red in dogs. Genes. 2020. NCBI PMC
3. Dreger DL, et al. Atypical Genotypes for Canine Agouti Signaling Protein (ASIP) Suggest Novel Chromosomal Rearrangement. Genes. 2020;11(7):739. PubMed
4. Baranowska Körberg I, et al. A Simple Repeat Polymorphism in the MITF-M Promoter Is a Key Regulator of White Spotting in Dogs. PLoS ONE. 2014;9(8):e104363. NCBI PMC
5. Strain GM, et al. Prevalence of Deafness in Dogs Heterozygous or Homozygous for the Merle Allele. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2009;23(2):282–286. PubMed
6. Strain GM. The Genetics of Deafness in Domestic Animals. Frontiers in Veterinary Science. 2015;2:29. Frontiers